Բժիշկ-հա­մա­ճա­րա­կա­բան. «Բո­լո­րիս գի­տակ­ցու­թյու­նը շատ կա­րև­որ է, ազ­գաբ­նակ­չու­թյան դե­րա­կա­տա­րու­թյու­նը՝ մեծ»․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Ըստ համաճարակաբանական կորի և իրադարձությունների վերլուծության, կորոնավիրուսի երկրորդ ալիքի հստակ ձևավորում ունենք: «Փաստի» հետ զրույցում ասաց բժիշկ-համաճարակաբան Արման Բադալ յանը: Նշենք, որ միայն երեկվա տվյալներով հաստատվել էր կորոնավիրուսով վարակման 2383, մահվան՝ 29 նոր դեպք: «Համաճարակային կորի վրա այդ երկրորդ ալիք կոչվածն արդեն իսկ երևում է: Արդեն որոշ չափով հստակ կարող ենք բացատրել, թե մասնավորապես ինչո՞ւ բարձրացավ ցուցանիշը: Այո, կրթական համալիրները բացվեցին, բայց այս հանգամանքը ամբողջությամբ կարող է և երկրորդ ալիքի գործոն չդառնար:

Բայց չստացվեց կրթական գործոնը վերջնական վերլուծել, որովհետև սկսվեց պատերազմը, որն ամբողջությամբ խարխլեց գնահատման գործընթացը, ըստ որի՝ վերջնական կհասկանայինք գործոնների ազդեցությունը: Այսինքն, բուն համաճարակաբանական վերլուծության մեջ հասկանալ, օրինակ՝ դպրոցո՞ւմ, թե՞ ավելի շատ տնային օջախներում է փոխանցվում վարակը: Իսկ պատերազմի հետևանքով շփումները շատացան, հատկապես անպաշտպան կուտակումների շարժն ավելացավ, ինչը շատ արագացրեց ու ակտիվացրեց գործընթացը»,-ասաց Ա. Բադալ յանը: Բժիշկ-համաճարակաբանը շեշտեց, որ մինչ այս բանավեճի թեմա էր՝ ո՞վ ավելի մեծ պատասխանատվություն ունի՝ պետությո՞ւնը, թե՞ քաղաքացին:

«Երկուսն էլ ունեն, բայց լինում են իրավիճակներ, ինչպիսին հիմա է, երբ պետական ատյանների համար որոշ գործողություններ անելը գրեթե անհնար է դարձել: Թեպետ, կարծում եմ, անկախ ամեն ինչից, որոշակի գործողություններ պետք է անել: Կան բաներ, որ լավ կլիներ իրականացնել կամ գոնե կատարելու փորձ լիներ: Ամեն դեպքում, հիմա տեսնում ենք, որ ազգաբնակչության դերակատարությունն էլ է մեծ: Կուտակումները, անպաշտպան շփումների այս հետևանքը ցույց է տալիս, որ ազգաբնակչության վարքագիծը հսկայական դերակատարություն ունի:

Վերջին շրջանում գրանցվող բարձր թվերը երեկվա կամ վերջին շաբաթվա արդյունքը չեն: Առնվազն մոտ 10-14 օր առաջվա շփումների արդյունքն են: Հույս ունենանք՝ օրեցօր մարդկանց ինքնահսկումը կբարձրանա: Եթե ոչ, ապա այս կատաստրոֆիկ իրավիճակը կշարունակվի, և կունենանք մարդկային կորուստներ, ինչպես նաև այլ խնդիրներ՝ սկսած բուժման հասանելիությունից: Ես ուզում եմ շեշտել, որ բոլորիս գիտակցությունը շատ կարևոր է: Մենք բոլորով ենք այս ամենի միջով անցնում ու դեռ անցնելու ենք. կուտակումներ զինկոմիսարիատներում, շփումներ հիվանդանոցների բակերում, հուղարկավորություններ… ուր ուզում է լինի, մենք մի պահ պետք է մտածենք, որ վարակ ենք տարածում»,-ասաց մեր զրուցակիցը՝ շեշտելով սոցիալական հեռավորություն պահելու, դիմակ կրելու, ձեռքերն ախտահանելու, ինչպես նաև օդափոխության կարևորության մասին:

«Առաջին երեք կանոնները պահպանելուց զատ ազգաբնակչությունից այլ բան չի պահանջվում: Մեր նպատակը թվերը մաքսիմալ նվազեցնելն է, մենք չենք վերացնելու վարակը, բայց գոնե պետք է այս թվերը նվազեցնել: Պետք է անել պարզապես այն, ինչ անում էինք պանդեմիայի սկզբում: Այո, այսօր դժվար է ասել՝ հուղարկավորությանը քսան հոգուց ավելի չպետք է մասնակցել: Այսօր էմոցիոնալ բաղադրիչը շատ մեծ է: Բայց մենք անգամ 100, 200, 500 հոգով հուղարկավորության մասնակցելուց պետք է իմանանք, որ այս ամենի միջով բոլորս էլ անցնում ենք, և մեզանից ընդամենը նվազագույն կանոնների պահպանում է պահանջվում: Դժվա՞ր է հիշել այդ կանոնները ու հասկանալ, որ այսօր առողջապահական համակարգը ծանրաբեռնված է: Բժիշկների վարակման հավանականությունն է մեծանում, նույն ընթացքը նաև վիրավորների մոտ կարող է ընթանալ: Էլ չեմ խոսում հատկապես վարակված մեծահասակների մասին, որոնց դեպքում մահացու ելքի հավանականությունը մեծանում է: Այս ամենը մարդկանց իսկապես չի հետաքրքրո՞ւմ:

Չե՞ն ուզում հասկանալ, որ վիրավորների առումով սա կարող է խնդիր լինել: Չգիտեմ, միգուցե ինչ-որ ժողովրդական շարժում է պետք սկսել, գնալ, մարդկանց բացատրել, որ կուտակվելը վտանգավոր է: Իրականում տուգանելը այսօր հակառակ էֆեկտն է ունենալու: Մարդկանց անընդմեջ պետք է բացատրել՝ պահպանել գոնե պահանջվող երեք կանոններից երկուսը»,-հավելեց մասնագետը: Նա շեշտեց, որ հակահամաճարակային միջոցառումները, իհարկե, միայն երեք կանոններով չեն սահմանափակվում: «Կարևոր է կոնտակտավորների հայտնաբերումը, արագ թեստավորումը, թեստավորման պատասխանից հետո արագ արձագանքումը: Բայց, այնուամենայնիվ, այս իրավիճակը ցույց տվեց, որ մարդկային գործոնը միանգամից նպաստեց երկրորդ ալիքի ձևավորմանը, և առողջապահական համակարգն այս դեպքում պարզապես կարող է և չհասցնել հայտնաբերել կոնտակտավորներին:

Ահռելի թվով մարդկանց բաց ենք թողնում օրական կտրվածքով, որոնք չեն ախտորոշվում: Միայն Հայաստանի կտրվածքով չեմ ասում. եթե որևէ երկրում թիվը աճեց, էլ ի վիճակի չես լինելու հայտնաբերել վարակի աղբյուրները: Այդ դեպքում հայտնաբերում ես այնքանով, որքանով… Եթե վաղը 10 հազար թեստ անենք, ավելի մեծ թիվ կլինի: Եվ այդպես շարունակ՝ մինչև վարակը կսկսի նվազել, ինչպիսի պատկեր մենք այսօր չունենք: Երբ պատերազմը սկսվեց, ինձ թվում էր, թե վարակի դեմ ևս միասնական կպայքարենք, բայց հակառակը ստացվեց: Հիմա բոլորս ասում ենք, չէ՞, ի՞նչ անենք այս օրերին, ինչպե՞ս օգնենք: Հավատացեք, յուրաքանչյուրիս կողմից մեծ ներդրում կլինի նաև այն, որ գոնե այդ երեք կանոնը փորձենք պահպանել»,-եզրափակեց բժիշկ-համաճարակաբանը:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում