Մոսկովյան հանդիպում. ի՞նչ կորցրեց Փաշինյանը

Svpressa.ru-ն գրում է, որ Հարավային Կովկասի մեծ թվով փորձագետներ են խոստովանում, որ հունվարի 11-ին Մոսկվայում ղարաբաղյան խաղաղ կարգավորման շուրջ եռակողմ բանակցությունների արդյունքները շատ ավելի շահեկան են եղել Ադրբեջանի, քան Հայաստանի համար: Պաշտոնական Բաքուն` ստանալով դեպի Թուրքիա տրանսպորտային միջանցք ստեղծելու պոտենցիալ հնարավորություն, էլ ավելի է ամրապնդել իր աշխարհատնտեսական դիրքերը: Բանակցությունների արդյունքներն էլ ավելի են թուլացրել Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի` առանց այդ էլ երերուն վիճակը, և նրա պաշտոնանկությունն այժմ էլ ավելի է հավանական դարձել:

Հիմա միակ հարցը այն է, թե արդյո՞ք Փաշինյանի իրավահաջորդը կհամարձակվի վերանայել իր նախորդի կողմից արված զիջումները: Եռակողմ բանակցությունները Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սպասվում էր: Պատահական չէ, որ Վլադիմիր Պուտինը նախապես հեռախոսազրույց էր ունեցել իր ֆրանսիացի գործընկեր Էմանուել Մակրոնի հետ և չոր արձանագրային լեզվով ասած` քննարկել «որոշ հարցեր»:

Ֆրանսիայի հայտնվելն այս եռանկյունում ամենևին էլ պատահական չէ, քանի որ Եվրոպական մայրցամաքում Երևանի լոբբիստներն ամենաուժեղ դիրքերն ունեն Փարիզում: Հարկ է հիշեցնել, որ նոյեմբերի 25-ին (Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի ավարտից երկու շաբաթ անց) Ֆրանսիայի Սենատը բանաձև էր ընդունել, որը կոչ էր անում ճանաչել Լեռնային Ղարաբաղի անկախությունը: Ֆրանսիայի Արտաքին գործերի նախարարությունը հրաժարվել է ճանաչել այս բանաձևը` նշելով, որ Ֆրանսիայի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի անկախության միակողմանի ճանաչումը չի նպաստի խաղաղ կարգավորմանը: Միևնույն ժամանակ, Ֆրանսիայի Սենատի որոշումը վրդովմունքի փոթորիկ էր առաջացրել առաջին հերթին ոչ թե Ադրբեջանում, այլ Թուրքիայում, որն արդեն իսկ չափազանց լարված հարաբերություններ ուներ պաշտոնական Փարիզի հետ:

Փաստացի թուրքական բոլոր խոշոր լրատվամիջոցները զայրույթով լեցուն հոդվածներ են տպագրել` «դատապարտելով» Ֆրանսիային: Եվ այդ առումով, ԱԳՆ-ն, անկասկած, սենատորներին ճիշտ էր մատնանշել, որ բանաձևի ընդունումը միայն յուղ կավելացնի Հարավային Կովկասի` այդ մլացող հակամարտության վրա: Իսկ Հայաստանում պահանջում են Փաշինյանի հրաժարականը: Ի՞նչու: Հայկական ընդդիմությունը, որն արդեն մեկ ամիս է, ինչ պահանջում է Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականը, ամեն կերպ փորձում էր կանխել նրա մասնակցությունը մոսկովյան բանակցություններին: Բնականաբար, նրան ներկայացվող հիմնական մեղադրանքը ղարաբաղյան պատերազմում պարտվելն է: Փաշինյանի դեմ անդադար տեղի ունեցող բողոքի ցույցերը հասել են անգամ Մոսկվա, և մոսկովյան գագաթնաժողովի ժամանակ տեղի էր ունեցել զանգվածային բողոքի ցույց` Հայաստանի դեսպանատան մոտ: Դրա մասնակիցները ևս պահանջել են վարչապետի հրաժարականը:

Ընդդիմության փաստարկների շարքին ավելացել է ևս մեկ փաստարկ առ այն, որ Փաշինյանը պատրաստվում է Ադրբեջանի վերահսկողությանը հանձնել Հայաստանի Սյունիքի մարզը (այսպես կոչված ՝ Զանգեզուրը), որտեղ գտնվում է աշխարհի ամենամեծ պղնձամոլիբդենային հանքավայրերից մեկը՝ Քաջարանի հանքավայրը: Ղարաբաղյան պատերազմում կրած պարտությունից հետո որոշ հայ ընդդիմադիրներ սկսել են ուղղակիորեն մեղադրել իշխանություններին` Զանգեզուրը «հանձնելու» ցանկության մեջ, եթե ոչ ուղղակիորեն, ապա համաձայնության գալով Ադրբեջանի և Թուրքիայի միջև իր տարածքով տրանսպորտային միջանցքի տրամադրմամբ: Լրագրողների թեթև ձեռքով այն արդեն ստացել է «Թուրանի միջանցք» անվանումը:

Նշենք, որ Մոսկվայում տեղի ունեցած բանակցությունները հաստատել են ընդդիմության այդ մտավախությունները: «Մոսկվայում կայացած բանակցությունների արդյունքները կարելի է գնահատել որպես մոսկովյան դիվանագիտության հաջողություն և որպես Երևանի և Փաշինյանի նոր նահանջ: Եթե Բաքուն գիտակցելով իր սեփական նպատակները այդ հարցում շարժվում է Մոսկվայի հետ նույն ուղղությամբ, ապա Երևանը քարշ է գալիս պոչից և ոչնչի չի կարողանում հասնել: Փաստացի Փաշինյանը «շախմատային զինվորի» դեր է խաղում, և նրան հաշվի չեն առնվում կամ հաշվի են առնվում զուտ ձևականորեն: Փաշինյանը ինչքան էլ չի ուզում դա անել, բայց պետք է հեռանա», - svpressa.ru-ին գագաթնաժողովի արդյունքներն է մեկնաբանել Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Արևելագիտության ինստիտուտի փոխտնօրեն Ալեքսանդր Սկակովը:

«Թուրանի միջանցքը» (գոնե այն տեսքով, որով ներկայումս հայտնի է) ուղղակիորեն կախված կլինի Նախիջևանի երկաթուղով բեռնափոխադրումների և ուղևորափոխադրումների մեկնարկի հետ: Այն կառուցվել է դեռ ցարական ժամանակներում Ռուսաստանը և Պարսկաստանը միացնելու համար, բայց ղարաբաղյան առաջին պատերազմից հետո գնացքները դադարել են շարժվել այդ ուղով: Եթե հաղորդակցությունը վերսկսվի, ապա ճանապարհը կկարողանա կապել Հայաստանի Սյունիքի մարզը, Ադրբեջանի կենտրոնական շրջանները, Նախիջևանի ադրբեջանական անկլավը և Իրանը: Բացի այդ, ինչպես հայտարարվել է բանակցություններից հետո, Հայաստանը կկարողանա Ադրբեջանի տարածքով ապրանքներ տեղափոխել անմիջապես Ռուսաստան: Բայց այն ամենակարևորը, ինչը չի հայտարարվել, այն է, որ Ադրբեջանը կկարողանա իր ապրանքներն ուղղակիորեն տեղափոխել Թուրքիա: Ի վերջո, արդեն նախատեսվում է Նախիջևանի երկաթգիծը երկարացնել մինչև թուրքական Կարս, որը տրանսպորտային խոշոր հանգույց է: Ցարական և խորհրդային տարիներին գնացքները Կարսից շարժվել են դեպի հայկական Գյումրի, բայց պատերազմից հետո շարժումը դադարեցվել է, հետո կառուցվել է այլընտրանքային ճանապարհ, որը Ադրբեջանից անցնում է Թուրքիա` Վրաստանի տարածքով: Նոր երթուղու ստեղծումն ակնհայտորեն ձեռնտու է տարածաշրջանի բոլոր երկրներին, այդ թվում նույնիսկ Հայաստանին, բայց քաղաքական իմաստով դա, անշուշտ, Երևանին դնում է կախվածության մեջ, ինչը և պնդում են Փաշինյանի ընդդիմախոսները:

Արմեն Կարապետյան

Pressmedia.am