Ադրբեջանը կրկին վերադարձել է պատերազմի արահետ

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին


Svpressa.ru-ն գրում է, որ Իրանի և Ադրբեջանի միջև կրկին լարվածության բռնկում է տեղի ունեցել:  Բաքուն հայտարարել է երկրից չորս իրանցի դիվանագետների արտաքսման մասին նրանց մեղադրելով «դիվանագիտական ​​կարգավիճակին չհամապատասխանող և դիվանագիտական ​​հարաբերությունների մասին Վիեննայի կոնվենցիային հակասող գործունեության մեջ»։

Իսլամական հանրապետության դեսպանին հայտարարվել է «վճռական դժգոհություն վերջին շրջանում իր երկրի կողմից Ադրբեջանի նկատմամբ ցուցաբերած սադրիչ գործողություններից»։ Իրանի արտգործնախարարության պաշտոնական ներկայացուցիչ Նասեր Քանանին այդ քայլն անվանել է բարիդրացիության նորմերին հակասող։ Նա հայտարարել է, որ ավելի լավ կլինի, որ Բաքուն «փոխադարձ հարգանք ցուցաբերի» և հեռու մնա «տարածաշրջանի թշնամիներից»։ «Տարածաշրջանի թշնամիներ» ասելով իրանական կողմը, ըստ երևույթին, նկատի է ունեցել Իսրայելին: Ավելի վաղ IRNA գործակալությունը հայտնել էր, Նասեր Քանանին ասել է, որ Ադրբեջանի իշխանությունները պետք է բացատրեն Իսրայելի հետ իրենց «հակաիրանական» համագործակցությունը։ Նա որակել էր Իսրայելի արտգործնախարար Էլի Քոհենի խոսքերը «Իրանի դեմ միասնական ճակատ ստեղծելու» մասին որպես ևս մեկ ապացույց, որ Իսրայելը ձգտում է Ադրբեջանի տարածքը վերածել Իրանի ազգային անվտանգության սպառնալիքի։

Բացի այդ, Ադրբեջանում ձերբակալվել է վեց մարդ, որոնց իրավապահները մեղադրել են պետական ​​հեղաշրջում նախապատրաստելու մեջ։ Բացի այդ, ձերբակալվածներին մեղադրել են թմրանյութեր վաճառելու մեջ, որոնք նրանք իբր ստացել են Իրանից, իսկ ստացված եկամուտը ծախսվել են արմատական ​​իսլամիզմի քարոզչության վրա։

Իրանա-ադրբեջանական հարաբերությունները վատթարացել են անցյալ տարվանից, երբ Բաքուն խիստ դժգոհություն էր հայտնել Արևելյան Ադրբեջանում (Իրանի մաս) Իսլամական հեղափոխության պահապանների կորպուսի (ԻՀՊԿ) ցամաքային զորավարժությունների կապակցությամբ: Այնուհետեւ Թեհրանը մեղադրել էր Ադրբեջանի քաղաքացուն Շիրազի Շահ-Չերախի դամբարանում պայթյուն կազմակերպելու մեջ։ Իսկ 2023 թվականի հունվարի 27-ին Իրանի քաղաքացին հարձակվել էր Իրանում Ադրբեջանի դեսպանատան վրա սպանելով մեկ և վիրավորելով երկու հոգու։ Նախագահ Ալիևը Իրանի իշխանություններին մեղադրել էր միջադեպին առնչություն ունենալու մեջ։

Քաղաքագետ, արևելագետ Ստանիսլավ Տարասովը կարծում է, որ Բաքվի և Թեհրանի հարաբերություններում խնդիրները սկսվել են գրեթե անմիջապես այն բանից հետո, երբ 1991 թվականին Ադրբեջանը անկախացավ։

Տարասով.- Չմոռանանք, որ Իրանում մեծաթիվ թյուրքական սփյուռք է ապրում, որոնք իրենց ադրբեջանցի են անվանում, թեև դա այնքան էլ ճիշտ չէ։ Ավելի վաղ ծագած խնդիրները լուծվել են բանակցությունների, տնտեսական համագործակցության ընդլայնման, մշակութային կապերի միջոցով։ Մենք այս պահին դա չենք տեսնում: Չնայած այն, ինչ հիմա կատարվում է, մեծ մասամբ բեմադրված է։

«svpressa.ru».- Բայց Իրանում ադրբեջանական դիվանագիտական ​​ներկայացուցչության պահակի սպանությունը միանգամայն իրական էր:

Տարասով.- Իրանական մամուլը դա համարում է կենցաղային միջադեպ։ Եվ այս իրավիճակից հնարավոր էր առանց առճակատման ելք գտնել, բայց Բաքվում գնացին սրացման։

«svpressa.ru».- Ի՞նչ է պատահել:

Տարասով.- Ադրբեջանը սովորել է իրեն դիրքավորել որպես տարածաշրջանի հիմնական խաղացող, էներգառեսուրսների առաջատար մատակարար, Եվրոպայի գրեթե էներգափրկիչ։

Դա տեղի է ունեցել այն ժամանակ, երբ Իրանը փաստացի շրջափակման մեջ էր, և նրա էներգառեսուրսները համաշխարհային շուկա դուրս չեն գալիս։ Սակայն այժմ Իսլամական Հանրապետությունը դարձել է գլխավոր խաղացող՝ դաշինքի մեջ է մտել Ռուսաստանի և Չինաստանի հետ։ Այժմ կա «Հյուսիս-Հարավ» միջազգային տրանսպորտային միջանցքի պրոյեկցիան, որն ապահովում է տրանսպորտային կապ Ռուսաստանի և Հնդկաստանի միջև Իրանի տարածքով, ինչը չեզոքացնում է Ադրբեջանի աշխարհաքաղաքական նշանակությունը։ Այնպես որ, այս իրավիճակում Թեհրանը շահագրգռված չէ իրավիճակի սրմամբ։ Նա բարելավել է հարաբերությունները արաբական երկրների հետ և թույլ չի տվել ամերիկացիներին օգտագործել նրանց որպես ագրեսիայի ցատկահարթակ։ Եվ մի իրավիճակում, երբ Մոսկվան սկսել է ստեղծել այդ միջանցքը, ի հայտ է գալիս աշխարհաքաղաքական նման տիպի խցանում։ Մյուս կողմից, Բաքու էր ժամանել Վրաստանի վարչապետ Ղարիբաշվիլին, և հայտարարվեց, որ ակտիվացվել է Միջին միջանցքի ստեղծումը՝ Տրանսկասպյան միջազգային տրանսպորտային երթուղին, որը շրջանցում է Ռուսաստանը և Հայաստանը։ Այս միջանցքը նախատեսվում է միացնել Մեծ Մետաքսի ճանապարհին։ Դրանում ներգրավված են Ղազախստանը, Չինաստանը, Ադրբեջանը, Վրաստանը, Թուրքիան։ Այսինքն խաղի մեջ է մտցվում Չինաստանը, որը, ինչպես գիտենք, բարդ հարաբերություններ ունի Հնդկաստանի հետ։

«svpressa.ru».- Երկու նախագիծ մղելու նման փորձ. ինչի՞ կարող է դա հանգեցնել:

Տարասով.- Վախենամ, որ ծանր հետևանքներ կարող են լինել, ընդհուպ մինչև լոկալ զինված հակամարտություն մի կողմից Ռուսաստանի, Իրանի և մյուս կողմից Ադրբեջանի միջև:

«svpressa.ru».- Իրանը պատրա՞ստ է նման արմատական ​​շրջադարձի։

Տարասով.- Իրանական բանակը, իհարկե, Հայաստանի այն բանակը չէ, որին վերջերս բախվեց Ադրբեջանը։ Նա բավականին ուժեղ է և ընդունակ: Նույնիսկ ժամանակին նա իրեն դրսևորել է Իրաքի հետ պատերազմում։ Բայց Ալիևը հույսը դնում է Թուրքիայի հետ դաշինքի վրա։ Այստեղ կա նաև պատմական կողմ: Փաստն այն է, որ Իրանում ապրող ադրբեջանցիները բոլորովին չեն երազում Ադրբեջանում ապրողների հետ միավորվել մեկ պետության մեջ։ Ինչպես գիտենք, ադրբեջանական հողերը մտել են Ռուսական կայսրության կազմ 1828 թվականին ռուս-պարսկական պատերազմների արդյունքում կնքված պայմանագրով: Այն ժամանակ Ռուսաստանը արդեն Արաքսի վրա էր, ուստի Իրանը այդ հողերի կորուստը ընկալեց որպես բնականոն: Այժմ Ռուսաստանը Արաքսի վրա չէ, ուստի Իրանը հույս ունի վերադարձնել այդ տարածքը։ Մենք գործ ունենք բարդ պատմության հետ, որը կողմերին մղում է առճակատման։

Մերձավոր Արևելքի հարցերով փորձագետ Նիկիտա Սմագինը հիշեցրել է, որ Թեհրանի և Բաքվի հարաբերությունները վատթարացել են ղարաբաղյան վերջին պատերազմից հետո։

Սմագին.- Ինչպես գիտենք, Ադրբեջանը հաղթեց այդ պատերազմում, որը փոխեց նրա կարգավիճակը տարածաշրջանում։ Դրա հետ մեկտեղ մեջտեղ եկան նոր խնդրանքներ։ Բաքուն փորձելով տարբեր ճանապարհներով ավելի վճռականորեն հասնել իր նպատակներին ավելի համառ է դարձել իր օրակարգը առաջ մղելու հարցում։ Դա Իրանին հարիր չէ, նա մտավախություն ունի, որ կկտրվի Հայաստանից, որի հետ այժմ հարաբերություններ է զարգացնում տարածաշրջանում հավասարակշռություն ստեղծելու համար։ Թեհրանի եւ Երևանի հարաբերությունների այդ ամրապնդումն իր հերթին նյարդայնացնում է Բաքվին։

Ավելին՝ այստեղ