Արտասովոր երեխաներ. մանկական դաժանության զոհեր
Մի գեղեցիկ առավոտ իմ 10-ամյա դուստրը հայտնեց, որ չի ուզում դպրոց գնալ, որովհետեւ իրենց դասարանում Լ.-ն Է սովորում: Ինչպես պարզվեց, այդ Լ.-ն «տարօրինակ ու սարսափելի է, միշտ լռում է, նրան ոչ ոք չի սիրում»:
Երբ աղջիկս սկսեց մանրամասն պատմել համադասարանցի աղջկա տարօրինակությունների մասին, հասկացա, որ խեղճ աղջիկն տարբերվող երեխա է (ես դիտավորյալ չեմ օգտագործի «հիվանդ» բառը): Ինձ համար նման երեխաները «արտասովոր» են: Բնությունը, ճակատագիրը, աստվածները, մի խոսքով՝ մեծ մասամբ իրենցից կամ իրենց ծնողներից չկախված հանգամանքներն այդպես են դասավորվել… Պարզվեց, որ արտասովոր երեխային ոչ թե ուղղակի չեն սիրում, այլ ծաղրում են: Երբ ես աղջկաս բացատրեցի իր համադասարանցու տարօրինակությունների պատճառը, աղջիկս սկսեց պաշտպանել նրան: Այդ ժամանակ սկսեցին աղջկաս հալածել…
Ես միանշանակ կարծիք չունեմ մեր դպրոցներում ներառական կրթության ներդրման նպատակահարմարության մասին: Այդ ծրագրի գաղափարները եւ նպատակները չափազանց ազնիվ են եւ մարդասիրական: Ես հասկանում եմ, որ այդ հատուկ երեխաները հասարակությանն ինտեգրվելու կարիք ունեն: Բայց մեր հասարակությունը պատրա՞ստ է ընդունել նրանց: Անել ամեն ինչ, որպեսզի նրանք իրենց հասարակության մասը զգան, ոչ թե վտարյալներ: Վստահ չեմ: Եվ մեր սովորական, «առողջ» երեխաները դրա վառ օրինակ են: Ես համամիտ չեմ այն մտքին, թե նրանք ոչինչ չեն հասկանում: Դա ընդամենը մանկական դաժանությունն արդարացնելու փորձ է: Աղջկաս դպրոցում ուսուցիչները եւ ինքը` տնօրենը, մի քանի անգամ փորձել են երեխաներին բացատրել Լ-ի պահվածքի առանձնահատկությունները, որը ծաղրին ժպիտով է պատասխանում: Ինչպես խոստովանել է աղջկաս դասղեկը, անօգուտ է: Հավանաբար անհրաժեշտ է աշխատել ոչ միայն երեխաների հետ, այլեւ նախ եւ առաջ նրանց ծնողների: Չէ՞ որ երեխաներն իրենց ծնողների նման են վարվում:
Անսովորը, անհասկանալին, սովորականից տարբերվողը, մյուսներից առանձնացողը միշտ վանում է մարդկանց, եւ դրա հիմքում վախն է: Վախն ատելություն, անհանդուրժողականություն, ագրեսիա է առաջացնում: Ամբոխը պատրաստ է պատառոտել նրան, ով մեղավոր է միայն նրա համար, որ նման չէ գորշ զանգվածին: Դպրոցում ինձ հալածում էին չափազանց բարձր հասակի համար, իմ համադասարանցի աղջկան` նրա համար, որ բանաստեղծություններ էր գրում եւ բոլորովին նման չէր մնացածին: Բայց մենք, որ «նորմալ» էինք, գլուխ էինք հանում, պաշտպանվում էինք: Իսկ ո՞վ կպաշտպանի այս արտասովոր երեխաներին, որոնք նախապաշարմունքի, տգիտության եւ դաժանության զոհ են դարձել: Մի՞թե մենք պատրաստ ենք հաշտվել դրա հետ եւ ընդունել դա: Չէ՞ որ խոսքը երեխաների մասին է: Այդ թվում նաեւ մեր եւ ձեր «նորմալ» երեխաների: Մենք մեղավոր ենք նրա համար, որ «նորմալ» երեխաները դաժան են: Ոչ դպրոցը, ոչ հեռուստացույցը, ոչ համացանցը, այլ մենք` նրանց ծնողներս:
Մեզանից ոչ մեկը, ոչ մի ծնող ապահովագրված չէ նրանից, որ իր երեխան կարող է արտասովոր լինել: Ուրեմն ինչո՞ւ մենք չենք կարող մեր երեխաներին սովորեցնել, որ թույլին պետք է ոչ թե ոչնչացնել, այլ օգնության ձեռք մեկնել: Ե՞րբ մենք` չափահասներս, կդադարենք խեթ նայել, քմծիծաղել եւ հեռու քաշվել այն մարդկանցից, որոնք ընդամենը նման չեն մեզ: Հավատացեք, նրանք վարակիչ չեն. ես առիթ եմ ունեցել նման բան էլ լսել…
Հայկական հասարակությունը պատրաստ չէ ներառական կրթությանը: Մենք չափազանց անկիրթ ենք դրա համար: Մեր մեջ չկա գթասրտություն, հասկանալու եւ օգնելու ցանկություն: Առայժմ չկա: Ուզում եմ հավատալ...
«Լ.-ն միշտ ժպտում է: Չի պատասխանում իմ հարցերին, լռում է եւ ժպտում: Երբ տղաները նեղացնում են նրան, նա էլի լռում է եւ ժպտում: Ինչո՞ւ», - ինձ հարցնում է աղջիկս:
«Որովհետեւ նա իր սեփական աշխարհում է, որտեղ բարի, ժպտուն մարդիկ են ապրում…»:
Լուսինե Վահրամյան
1
2
3
4
5
1
4
2
3
4
5
