Ապօրինի գույքի բռնագանձման օրենքի սահմանադրականության հարցը վիճարկող բոլոր անհատական դիմումները ՍԴ-ն մերժել է

Սեղմեք ԱՅՍՏԵՂ, լրացրեք օնլայն հայտը և մոռացեք հոսանքի վարձի մասին

«Ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման» մասին օրենքի ուժի մեջ մտնելուց ի վեր՝ 2020թ․ մայիսի 23-ից, Սահմանադրական դատարանը (ՍԴ) օրենքի դրույթների սահմանադրականության վիճարկման պահանջով ստացել է 11 դիմում։ Այդ բոլոր դիմումները ՍԴ-ն մերժել է։ Մերժման հիմքերը տարբեր են՝ դիմումի ներկայացման ժամկետների խախտումներից մինչև ընթացակարգային և բովանդակային այլ խախտումներ, գրել է «Հետքը»։ 

Դիմումատուների թվում են նախկին ու ներկա պաշտոնյաներ, նրանց հետ փոխկապակցված անձինք, որոնք անցնում են ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման վարույթներով։ 

«Ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման» մասին օրենքը Սահմանադրական դատարանում վիճարկվում է նաև պատգամավորների մեկ հինգերորդի կողմից։ Շուտով կլրանա 3-րդ տարին, ինչ ՍԴ-ն քննության է ընդունել գործը։ Հիմք ընդունելով գործով զեկուցող ՍԴ դատավոր Վահե Գրիգորյանի առաջարկությունը՝ 2023թ․ հուլիսի 7-ին ՍԴ-ն որոշել է Գլխավոր դատախազությունից ապացույցներ պահանջել և այդ կապակցությամբ գործի վարույթը կասեցնել։

«Հետքը» նախկինում գրել է, որ դատախազությանը 21 կետից բաղկացած հարցում էր ուղարկվել։ Վարույթը կասեցվել է մինչև պահանջվող տեղեկությունների և այլ ապացույցների ստացումը: Դատարանը ստացման ժամկետ չի սահմանել: Այսինքն, երբ դատախազությունը Սահմանադրական դատարանին ներկայացներ հարցադրման պատասխանները, վարույթի քննությունը կշարունակվեր: 

Հարցադրումները բարդ չէին։ ՍԴ-ն հիմնականում պահանջել է վիճակագրական տվյալներ և օրենքի մեկնաբանություններ՝ իրավակիրառ պրակտիկայում, հետևաբար ենթադրվում էր, որ պետք է արագ պատասխանեին, ու գործի քննությունը շարունակվեր: Օրինակ՝ ՍԴ-ն հարցրել է, թե արդյոք Գլխավոր դատախազության համապատասխան ստորաբաժանման գործունեությունը կարգավորվում է աշխատանքային պլանավորմամբ, քանի՞ ուսումնասիրություն է սկսվել առ 2023թ. հուլիսի 7-ը, քանի՞ դեպքում է ուսումնասիրության առարկա դարձել գույք, որի ծագումը կապված չէ հանցագործության հետ, ինչպիսի՞ն է ուսումնասիրությամբ ներգրավված անձանց տարիքային կազմը, ի՞նչ մեթոդաբանություն է կիրառվում անձի այնպիսի եկամուտները գնահատելիս, որոնք ենթակա չեն եղել հարկման, ուսումնասիրություն սկսելու քանի՞ որոշման դեմ է բերվել հայցադիմում կամ բողոք, քանի՞սն են բավարարվել, քանի՞սն են գտնվում քննության փուլում և այլն:

Գլխավոր դատախազությունից մեզ հայտնել էին, որ Սահմանադրական դատարանի հարցադրումներին պատասխանել են դեռևս 2023թ․ սեպտեմբերին:

2023թ. ապրիլին Սահմանադրական դատարանը ստացել է նաև Վենետիկի հանձնաժողովի («Ժողովրդավարություն՝ իրավունքի միջոցով եվրոպական հանձնաժողով») կարծիքը «Ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման մասին» ՀՀ օրենքի վերաբերյալ:

2022թ. հուլիսի 8-ին ՍԴ-ն աշխատակարգային որոշում էր կայացրել՝ դիմել Վենետիկի հանձնաժողով՝ «Ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման մասին» ՀՀ օրենքի մասին խորհրդատվական կարծիք ստանալու նպատակով: Հիմնավորումն այն էր, որ բարձրացված հնարավոր սահմանադրական վեճը վերաբերում է իրավական խնդիրների, որոնց շրջանակն առնչվում է Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած՝ մարդու իրավունքների վերաբերյալ միջազգային պայմանագրերի հիման վրա ձևավորված իրավունքին: Սահմանադրական դատարանից հետաքրքրվել ենք, թե, ի վերջո, ե՞րբ որոշում կկայացնեն։ 

«Պատգամավորների ընդհանուր թվի առնվազն մեկ հինգերորդի դիմումով «Ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման» մասին օրենքի վիճարկման գործով ՍԴ-ի որոշման ժամկերտների մասին հնարավոր կլինի խոսել վերոնշյալ գործի վարույթը վերսկսելուց հետո։ Կանխատեսելով վարույթը վերսկսելու վերաբերյալ հնարավոր հարցը, տեղեկացնում ենք, որ գործի վարույթը կարող է վերսկսվել «Սահմաադրական դատարանի մասին» ՀՀ սահմանադրական օրենքի 56-րդ հոդվածով սահմանված՝ գործի վարույթը կասեցնելու հիմքերի վերանալուց հետո»,- հայտնում են Սահմանադրական դատարանից։

Ապօրինի ծագում ունեցող գույքի բռնագանձման վարույթներով փաստաբան Առնոլդ Վարդանյանը մտահոգիչ է համարում Սահմանադրական դատարանի այս գործելաոճը։ 

«Խնդիր է առաջանում երրորդ աձի, օբյեկտիվ դիտորդի տեսանկյունից, թե ինչի՞ համար չի վերսկսում, որո՞նք են պատճառները, ի՞նչն է կասեցման հիմք հանդիսանում։ Հաշվի առնելով անցած տևական ժամանակահատվածը՝ կարևոր է հասկանանք, թե ինչն է պատճառը, որը օբյեկտվորեն խոչընդոտում է գործի քննությանը»,- ասում է Առնոլդ Վարդանյանը։

Փաստաբանը նշում է՝ իրավակիրառողների մոտ համոզմունք կա, որ Սահմանադրական դատարանի որոշումը կարող է առանցքային նշանակություն ունենալ։ «Քանի որ օրենքի ընդունումից հետո էլ եղել են ՄԻԵԴ նոր վճիռներ, կան նոր զարգացումներ, և այդ զարգացումների հաշվառմամբ՝ միգուցե Սահմանադրական դատարանը արտահայտի իրավական դիրքորոշումներ այն համակարգային խնդիրների մասին, որոնք նաև փաստաբաններն են բարձրացնում բոլոր նմանատիպ գործերով»,- ասում է նա։

Մինչ ՍԴ-ն փաստացի առկախված է թողնում գործի քննությունը, այս ընթացքում Հակակոռուպցիոն քաղաքացիական դատարանում շարունակվում են ենթադրյալ ապօրինի ծագում ունեցող գործերով վճիռներ կայացվել, գույք բռնագանձվել։ Այս գործով զեկուցող դատավորը Վահե Գրիգորյանն է։ Վերջինս Եվրոպայի խորհրդի խորհրդարանական վեհաժողովի (ԵԽԽՎ) կողմից 2025թ․ հունվարի 28-ին ընտրվել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (ՄԻԵԴ) դատավոր՝ Հայաստանի ներկայացուցիչ։ Նրա պաշտոնավարումը պետք է մեկնարկի  ընտրվելու պահից 3 ամսվա ընթացքում։ Մինչ ՄԻԵԴ դատավորի լիազորությունների ստանձնումը, Վ․ Գրիգորյանը կմնա ՍԴ դատավոր։ Եթե այդ ժամկետում ՍԴ-ն որոշում չկայացնի, գործով զեկուցողը կփոխվի։