Դատարանի միջամտությունը Եկեղեցու կառավարմանը վտանգում է Հայաստանի սահմանադրական հիմքերը

Հայաստանում դատարանի միջամտությունը Հայաստանյայց Առաքելական Սուրբ եկեղեցու ներքին կառավարմանը լուրջ սահմանադրական և իրավական մտահոգություններ է առաջացրել։ Այս մասին հայտարարություն է տարածել միջազգային հեղինակություն ունեցող իրավաբանական ընկերությունը՝ ընդգծելով, որ տեղի ունեցող զարգացումները կասկածի տակ են դնում ոչ միայն կրոնական ազատության պաշտպանվածությունը, այլև իրավունքի գերակայության հիմնարար սկզբունքները։

Հայտարարության մեջ նշվում է, որ վերջին շրջանում Հայաստանում արձանագրվում է դատական և քաղաքական միջամտություն Եկեղեցու ներքին կյանքին, ինչը կտրուկ շեղում է սահմանադրական կարգից։ Մասնավորապես մտահոգիչ է աշխարհիկ դատարանի ներգրավումը Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի ընդունած եկեղեցական որոշումների քննության գործընթացում, հատկապես հոգևորականների կարգապահական հարցերով։ Նման գործելակերպը հակասում է եկեղեցու և պետության անջատվածությունը ամրագրող սահմանադրական և եվրոպական իրավական նորմերին։

Խնդրի հիմքում Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի որոշումն է՝ Մասյացոտն թեմի առաջնորդ Գևորգ եպիսկոպոս Սարոյանին պաշտոնանկ անելու վերաբերյալ։ Եկեղեցական կանոնական ընթացակարգերին դիմելու փոխարեն նա հայց է ներկայացրել աշխարհիկ դատարան՝ վիճարկելով Եկեղեցու ներքին կարգապահական որոշումը։ Հունվարի քսանյոթին Եկեղեցին նրան պաշտոնապես կարգալույծ է արել՝ հնազանդության ուխտը դրժելու և սրբազան եկեղեցական վեճը աշխարհիկ դատարանի քննությանը հանձնելու համար։

Չնայած դրան՝ Ազգային ժողովի փոխնախագահ Ռուբեն Ռուբինյանը հրապարակային հայտարարությամբ անվավեր է համարել Եկեղեցու որոշումը՝ պնդելով, թե կարգալույծ հոգևորականը շարունակում է մնալ եպիսկոպոս։ Նա նաև կոշտ և անձնական բնույթի գնահատականներ է հնչեցրել Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսի հասցեին՝ անտեսելով նրա հոգևոր հեղինակությունը և նրան ներկայացնելով որպես քաղաքական դերակատար։

Իրավաբանների գնահատմամբ՝ խնդրի ամենավտանգավոր կողմը ոչ թե հռետորաբանությունն է, այլ այն համակարգային վտանգը, որը ստեղծվում է դատարանին ներգրավելով Եկեղեցու ներքին կառավարման հարցերում։ Աշխարհիկ դատարանին փաստացի առաջարկվում է դատավորի դեր ստանձնել Հայ Առաքելական Սուրբ եկեղեցու գերագույն հոգևոր իշխանության կարգապահական որոշումների նկատմամբ։ Նման միջամտությունը հիմնարար առումով անհամատեղելի է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության հետ։

Սահմանադրության համապատասխան դրույթները երաշխավորում են կրոնական ազատությունը, հստակ սահմանում են կրոնական կազմակերպությունների անջատվածությունը պետությունից և ճանաչում են Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու բացառիկ առաքելությունը հայ ժողովրդի հոգևոր կյանքում, մշակույթում և ազգային ինքնության պահպանման գործում։ Այս սկզբունքները ամրագրված են նաև խղճի ազատության և կրոնական կազմակերպությունների մասին օրենքում, որը բացառում է պետական միջամտությունը կրոնական կառույցների ներքին կյանքին և արգելում պետական լիազորությունների իրականացումը եկեղեցական կառավարման շրջանակում։

Օրենսդրությունը Հայ Առաքելական եկեղեցուն չի դիտարկում որպես զուտ խորհրդանշական կառույց, այլ հստակորեն ճանաչում է նրա ինքնակառավարումը սեփական նվիրապետական իշխանության շրջանակում։ Եպիսկոպոսին կարգալույծ անելու որոշումը հենց այդ իշխանության առանցքային դրսևորումներից է։ Թույլ տալ, որ աշխարհիկ դատարանները վերանայեն կամ բեկանեն նման որոշումները, նշանակում է սահմանադրական երաշխիքները զրկել գործնական բովանդակությունից։

Միջազգային իրավական փորձը ևս միանշանակ է այս հարցում։ Եվրոպական երկրների դատարանները հետևողականորեն ձեռնպահ են մնում կրոնական կարգապահական և դավանաբանական ներքին հարցերի քննությունից՝ դրանք համարելով եկեղեցական ինքնավարության տիրույթ։ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքը նույնպես հստակ արձանագրում է, որ պետության միջամտությունը եկեղեցու ներքին կառավարմանը խախտում է կրոնական ազատության հիմնարար սկզբունքները։

Այս իրավական համապատկերում Հայաստանի դատարանների կամ քաղաքական իշխանությունների ցանկացած փորձ՝ անվավեր ճանաչելու Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնի եկեղեցական որոշումները, համարվում է Սահմանադրության, ներպետական օրենսդրության և միջազգային պարտավորությունների կոպիտ խախտում։ Ըստ իրավաբանական ընկերության գնահատման՝ այս զարգացումները մեկուսացված դեպքեր չեն, այլ միտում, որն ուղղված է Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու ինքնավարության և հոգևոր հեղինակության խաթարմանը։

Իրավաբանները կոչ են անում Հայաստանի պետական մարմիններին անհապաղ դադարեցնել դատական և քաղաքական միջամտությունը Եկեղեցու ներքին կառավարմանը, հարգել եկեղեցու և պետության սահմանադրական անջատվածությունը և պետական գործելակերպը համապատասխանեցնել ազգային օրենսդրությանը և եվրոպական ժողովրդավարական չափանիշներին։