Հայաստանն ու ԼՂՀ-ն պարտադրեցին զինադադար (տեսանյութ)

«Առաջին լրատվական»-ի զրուցակիցն է 1992-95թթ. ՀՀ նախագահի հատուկ հանձնարարություններով դեսպան, 1994-95թթ. Հայաստանի ԱԱԾ ղեկավար, Տարածաշրջանային հետազոտությունների կենտրոնի ավագ փորձագետ Դավիթ Շահնազարյանը:

– Պարոն Շահնազարյան, այսօր լրանում է Հայաստանի, Ղարաբաղի և Ադրբեջանի միջև հրադադարի կնքման 21-րդ տարին: Ի՞նչ պայմաններում և ի՞նչ իրավիճակում 21 տարի առաջ այս օրը հրադադար կնքվեց՝ արդյո՞ք այն պարտադրված էր:

– Մայիսի 1-ին Բիշքեկում տեղի ունեցավ միջխորհրդարանական համաժողով, որտեղ ներկայացված էին տարբեր երկրների խորհրդարանների պատվիրակություններ, այդ թվում՝ նաև ԼՂ-ի պատվիրակությունը՝ խորհրդարանի նախագահ Կարեն Բաբուրյանի ղեկավարությամբ: Այնտեղ ստորագրվեց կոչ երեք հակամարտող կողմերին, բայց Ադրբեջանն այն չստորագրեց՝ Ադրբեջանի խորհրդարանի խոսնակ Ռասուլ Գուլիևը չստորագրեց: Դրանից հետո, եթե չեմ սխալվում՝ մայիսի 10-ին, Ռուսաստանի կողմից բանակցող դեսպան Կազիմիրովը ինձ զանգահարեց Բաքվից և ասաց, որ ինքը գտնվում է նախագահ Ալիևի աշխատակազմում, և հայտնեց, որ քիչ առաջ Ռասուլ Գուլիևը ստորագրեց բիշքեկյան արձանագրությունը, ապա առաջարկեց անմիջապես ձեռնամուխ լինել երեք կողմերի պաշտպանության նախարարների ստորագրությունների փոխանակմանը: Տեքստն արագ կազմեցինք, և մայիսի 12-ից զինադադարը ուժի մեջ մտավ: Ուզում եմ նշել, որ զինադադարը սկզբում ժամանակավոր էր՝ բացառապես Ռուսաստանի միջնորդությամբ, հետո արդեն դարձավ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի նախաձեռնություն և ձևակերպվեց ԵԱՀԿ-ի ձևաչափով:

Ի՞նչ տվեց. անվիճելի է, որ դա Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության և Հայաստանի ռազմաքաղաքական ու դիվանագիտական հաղթանակի կամ հաջողության ձևակերպումն էր ընդամենը:

Ալիևն Ադրբեջանն արդեն արնաքամ էր արել դեկտեմբերին սկսած լայնածավալ հարձակմամբ, որը ոչ մի արդյունք չտվեց, և դա պարտադրված զինադադար էր, հայկական կողմերն էլ ստացան այն, ինչ ծրագրված էր մեր կողմից. կարող եմ բացել փակագծերը՝ դեռ 92 թվականից ամենակարճ, մեզ համար կարևոր շփման կամ ճակատային գիծը:

21 տարի է անցել, եթե նախկինում զինադադարը փխրուն էր, ամենայն պատասխանատվությամբ կարող եմ հայտարարել՝ երբեք այս 21 տարվա ընթացքում այնքան փխրուն չի եղել, որքան հիմա, այնքան մոտ չենք եղել ռազմական գործողությունների վերսկսմանը, որքան հիմա: Պատճառն առաջին հերթին ներկայիս աշխարհաքաղաքական զարգացումներն են, այն, որ Ռուսաստանի ներկայիս ղեկավարությունը ձեռնոց է նետել միջազգային հանրությանն ու Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո ձևավորված միջազգային անվտանգության համակարգին: Փորձ է անում վերանայել Խորհրդային Միության փլուզման իրավականությունը, և ցավոք սրտի, ինչին նախօրեին ականատես եղանք, արդեն նաև փորձ է անում արդարացնել այն փաստաթուղթը, որը դրեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի սկիզբը՝ խոսքը Մոլոտով-Ռիբենտրոպ պակտի մասին է:

Ակնհայտ է, որ այս իրավիճակի ողջ պատասխանատվությունն առաջին հերթին կրում է Ադրբեջանը, որը չի ուզում հաշվի նստել իրականության հետ, այն միջազգային փաստաթղթերի հետ, որոնք ստորագրել է: Ես կարծում եմ, որ հիմա մենք պետք է առավել ներդաշնակեցնենք մեր ռազմական, քաղաքական, դիվանագիտական գործունեությունը: Մենք ասելով՝ տվյալ դեպքում նկատի ունեմ թե՛ Հայաստանի Հանրապետությանը, թե՛ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությանը:

Շարունակությունը՝ այստեղ: