Գյումրու քանդակները շատ են ՞ թե.... քիչ
Արթուր Գևորգյանը ֆեյսբուքյան իր էջում գրում է .
Քանդակագործության Ազգային պարկ- թանգարանը բազմիցս անդրադարձել է այն հանգամանքին , որ իր ձևավորման հիմքը Գյումրու գեղարվեստական հուշարձանների առատություն է :
Մենք փորձել ենք լայն հասարակությանը ներկայացնել թե ինչ ՞ է եղել վերջինիս դրդապատճառը և փորձել ենք հասկանալ թե ինչ ՞ հիմքով և ինչպես կանոնակարգել առկան և գեղարվեստական հուշարձանների հետագա տեղադրման խնդիրները:
Այն , որ պատմականորեն Գյումրու գեղարվեստական հուշարձանները միշտ էլ շատ են եղել և մինչև հիմա ունենք դրանց պահպանված և ամբողջական հուշարձանային խմբեր՝ վկայում են քաղաքային գերեզմանոցները , աղբյուր հուշարձանները և դեկորատիվ արվեստի դրսևորումները :Պատահական չէ , որ քաղաքային գերեզմանատները և սրբ, Ամենափրկիչ եկեղեցին որպես պատմամշակութային գեղարվեստական հուշարձաններ հայտնել են մեր հոգածության ներքո ՝ մեր նպատակներից բխող գործառյութներով:/ Գործառույթները բավականաչափ ներկայացված են ՀՀ ԶՄԼ ներով /:Հետերկրաշարժյան ժամանակահատվաշում ՝ թաղային , անհատական ձեռնակրներով բազմաթիվ հուշարձաններ կանգնեցվեցին , որոնք դուրս մնալով քաղաքաշինական կազմակերպվածությունից ստացան թաղային . խմբային կարևորություն և արժեք :
Այս նախաձեռնողականությունից հետ չմնաց նաև Գյումրու հայանքապետարանը ՝ինչի արդյունքում քաղաքում տեղադրվեցին բազմաթիվ արձաններ և արձանախմբեր :
Այս ամենի մեջ ուշագրավ է այն հանգամանքը , որ խորհրդային տարիներին անգամ՝գեղարվեստական հուշարձանները տեղադրման կարգ , օրենք գոյություն չի ունեցել ՝ինչով պայմանավորված ցանկացած քաղաքում կամ բնակավայրում քանդակների տեղադրումը իրականացվել է մրցույթներով և ուղեկցվել անհատական ընտրությամբ :Պարկ- թանգարանը մոտ կես տարի ուսումնասիրելով գեղարվեստական հուշարձանների տեղադրման որև՝ կարգ կամ օրենքի առկայություն ՝ այդպիսիք չի հայտնաբերել Հայաստանում:
Հետանկածության տարիներին ևս այդպիսի կարգ , հիմք օրենք որևէ բնակավայրի կամ կառույցի կողմից չի առաջարկվել ՝ ինչը իր հերթին թույլ է տվել գեղարվեստական հուշարձանների տեղադրումը իրականացնել անհատական մոտեցմամբ և որոշումներով:
Այն ամենը , ինչ այսօր կա մեր բնակավայրերում վերոհիշայլի առկաության արդյուքն է:
Եթե դիտարկել զուտ մասնագիտական տեսանկյունից ՝ ապա տեղադրված քանդակների որակը և արժեքը կարելի է անվերջ քննարկել ու հարցը տեղափոխել առավել իրավհասու մասնագիտական խմբերի քննարկման դաշտ . սակայն այդ դեպքում թանգարանագիտական առումով մենք կունենանք կոպիտ սխալ ՝ քանի որ ժամանակաշրջանի և հասարակական նախաձեռնությունների պահպանման տեսանկյունից մենք կարող ենք անտեսել տեղադրվածների կարևորությունը:
Այս խնդիրը զուտ մասնագիտական կամ նեղ խմբերի քննարկման առարկա լինել չի կարող: Սակայն կարելի է մասնագիտական / թանգարանագիտական և մշակութային / ձեռնարկների և ծրագրերի միջոցով այս ամենը բերել կազմակերպված տեսքի ՝ ինչ իրականացվում մեր կողմից :
Քանդակագործության Ազգային պարկ - թանգարանը լայն հանրության քննարկման է ներկայացրել իր կողմից մշակված համայնքներում գեղարվեստական հուշարձանների տեղադրման առաջարկի կարգ , որը ներկայացվել է ՀՀ մշակույթի նախարարություն մասնագիտական խմբի քննարկմանը և առաջարկվել Գյումրու համայնքապետարանին:
Մեր կողմից պարբերաբար աշխատանք է տարվում քանդակների մեր տնտեությունը քաղաքաշինական նորմերին համապատասխանեցնելու, կենտրոնը առավել կազմակերպելու ուղղություններով ՝ ինչ պետք է փաստել , որ երկար տարիներ կուտակված գեղարվեստական հուշարձանների առկայությամբ, բավարար է և շուտով կարող ենք ակնկալել հիմնավոր փոփոխություններ այս հարթակում:
Գեղարվեստական հուշարձանների տեղադրման կարգը պատասխանում է քանդակների տեղադրման, առաջարկի ներկայացման , ընթացակարգերի կազմակերպման և քաղաքաշինական միջավայրի ձևավորման բոլոր հարցերին և մշակվել է մասնագիատակն խմբերի հետ երկարատև քննարկումների արդյունքում / քաղաքաշինության , թանգարանագիտության և կերպարվեստի մասնագետներ/:
Արժե արդյոք քաղաքում/ ցանկացած / տեղադրել շատ գեղարվեստական հուշարձաններ՞ և ինչպես դա իրականացնել՞ սրանք տարբեր հարցեր են :
Միանշական արժե դա անել , քանի որ յուրաքանչյուր տեղադրված հուշարձան ենթադրում է քաղաքային կյանքի ու քաղաքաշինական տեսքերի բարեկարգում և բարելավում , որը կարևոր է հանգստի գեղագիտական ճաշակի և առհասարակ քաղաքացու ձևավորման համար:
Ոչ վաղ անցյալում մենք քաղաքում չունեինք բարեկարգ պուրակներ և քիչ էին նստարանները և լուսավորությունը ՝ ինչ հասարակության խոցելի խմբերին հավաքում էր բարձիթող այգիներում ու պուրակներում և քիչ չեն եղել հանցագործություններ և տարատեսակ դեպքեր:
Ավելին ՝ գեղարվեստական ցանկացած հուշարձան քաղաքաշինությանը ու քաղաքացուն մղում է միջավայրում գտնվող կառուցվող կամ վերականգվող շենք շինություններին լինել գոնե համապատասխան: Այդպիսի օրինակ է Հաղթանակի զբոսայգու հատվածի բարեկարգումը , որտեղ հիմա կա անլար համացանցային կապ և այս պուրակը դարձել է երիտասարդական միջոցառումների հավաքատեղի /մենք մի քանի տարի առաջ դժգոհում էինք, թե մեր երիտասարդությունը նախաձեռնող չէ և ինքնակազմակերպված չէ ՝ մինչդեռ քանդակների պուրակը , որպես ենթակառուցվածք այսօր հաջողությամբ արձանագրում է այդպիսի միջոցառումներ այգում և վերջին երեք տարում միջոցառումների քանակը տարեկան կազմում է մոտ հինգ վեցը :
Առհասարակ կարիք կա բաղդատելու քանդակ և պարկային դեկորատիվ քանդակ հասկացությունները քանի որ առաջինը համար կարելի է աշխատել տարիներով, իսկ երկրորդի կատարումը, լինելով հանրային նախագիծ տևում է մի քանի շաբաթ և միտված է քաղաքաշինական տեքսերի ձևավորմանը , հանրային աշխույժությանը և հանգստի գոտիների կազմակերպմանը:
Իրական մասնագետները հստակ գիտեն , որ ասենք պարկային քանդակներից ակնկանել, որ դրանք կլինեն կատարված ինչպես ասենք Ռոդենի Դժոխքի դարպասները / քանդակվել է մոտ քսանվեց տարի / իմաստ չունի:
Առավել ևս , որ այդպիսի քանդակները իրականացնում են մի քանի ֆինանսական և տնտեսական աղբյուրներից և արդյունքում ստեղծվում է ենթակառուցվածք , որը նկատելի է և նպաստում է քաղաքային միջավայրի ձևավորմանը :
Հետևություն, որ բուն արձանագործությունը երկարատև աշխատանք լինելով պետք է ունենա ընթացակարգ և մի քանի ընտրության նոր իրականացվի , իսկ դեկարատիվ կիրառական արվեստի պարագայում կարևորը հանրային արժեքն ու նպատակների հստակություն է, որոնք մեր կողմից բարեխղճորեն ներկայացվում են լայն հանրությանը:
Գյումրին ձգտելով լինել մշակութային մայրաքաղաք/ ինչ հանիրավի այդպես է և պայմանավորված է մեր քաղաքացու արվեստի ու մշակույթի հանդեպահռելի սիրով ու ուշադրությամբ/ ապա գեղարվեսական հուշարձանները շատ լինել չեն կարող :
Չկա չափանիշ թե քանի հուշարձան պետք է լինի մեկ հեկտար հողի վրա և սա հիմնականում կախված է քաղաքաշինական առաջադրանքից և խնդրից : Իսկ մեր դեպքում քանդակագործության նկատմամբ սերը համարվում էայս ամենի ոչ միակ , բայց բավականին ազդեցիկ բացատրությունը:/ պետերբուրգի առյուծները մի քանի հարյուր են և ոչ մեկը չի ասում որ շատ է կամ քիչ :
Քաղաքի սոցիալական պատկերը կապակցելի չէ մշակույթի հանդեպ սիրո և հարգանքի հետ, քանի որ պատմականերոն Գյումրին մնում է Ջիվանու ասած յոթ վանք շինողների քաղաք;
Մեզ ոգևորում է այն հանգանանքը , որ մեր համաքաղաքացիների ու մասնագետների մոտ ավելացել է հետաքրքրությունը գեղարվեստական հուշարձանների որակի հանդեպ և կարշոմ ենք , որ եթե ժամանակին ունենայինք կազմավորված կառույց ՝ապա քանդակների քանակը , տեղադրումը կընթանար առավել տեսանելի ու կազմակերպված:
Հիմա արդեն ունենք այդպիսի կառույց և հույս ունենք , որ այս հանգամանքը հնարավոր է դարձնում մասնագիտական խնդիրներ քննարկելու ու լուծելու համար:
Կարծում ենք , որ կարողացանք պատասխանել շատ ու շատ հարցերի և հիմնավորել մի քանի խնդիրներ.
- լավ է ՝ երբ խանութ ու տաղավար տեղադրելու փոխարեն ՝ տեղադրվում են գեղարվեստական հուշարձաններ: Դա ենթադրում է իրենից բխող լուսավորությունու հանգստի գոտի մեր քաղքացիների համար:
- լավ է ՝ երբ համայնքում կան հուշարձաններ , որոնք կարող են զարգացնել զբոսաշրջությունը և ավելացնել համայնքի համախառն արդյունքը
- լավ է՝ որ համայնքը փորձում է ունենալ հուշարձաններ , քանի որ դա ենթադրում է, որ ինչ որ մեկը կամ կերպարվեստի պես խոցելի խավի որոշ ներկայացուցիչներ ունեն ժամանակավոր աշխատանք : Հավելենք , որ հետաքրքրվածների մի ծխումբ էլ մտահոգված այս ամենով հնարավորություն ունի իր կարծիքը արտահայտելու:
- լավ է , որ բանավեճի հիմքը մշակույթ ու կերպարվեստն են դառնում ՝ ինչ կրկին անգամ փաստում է որ համայնքը սոսկ հացիվ չէ ՝ այլ նաև բանիվ էապրում:
Իհարկե կան գեղավեստական հուշարձան տեղադրելու , տեղափոխելու կամ ապամոնտաժելու կարգ ու հիմք ունենալու և կիրառելու խնդիրները , սակայն կարծում ենք , որ ժամանակի ընթացքում պարկ- թանգարանը կունենա այս բոլոր խնդիրների լուծումները և կներկայացնի հասարակական լայն շերտերի քննարկմանը :
1
2
3
4
5
1
3
4
5
1
2
3
5
